ایران در جمع ۳۰ کشور دارنده فناوری ذخیره‌سازی خون‌های نادر تا ۳۰ سال

به گزارش خبرگزاری رکنا، ایران در جمع ۳۰ کشور برخوردار از فناوری نگهداری طولانی‌مدت خون‌های نادر قرار دارد؛ خونی که به دلیل ویژگی‌های خاص ژنتیکی و محدودیت شدید در یافتن اهداکننده سازگار، برای برخی بیماران حکم یک فرصت حیاتی را دارد. سازمان انتقال خون ایران با شناسایی این گروه‌های خونی و ذخیره‌سازی نمونه‌های آن‌ها به روش انجماد، امکان نگهداری خون‌های نادر را تا ۳۰ سال فراهم کرده است؛ دستاوردی که در کنار توسعه تولید پلاکت به روش آفرزیس و افزایش ظرفیت پالایش پلاسما، از برنامه‌های مهم این سازمان برای ارتقای امنیت خون و دارو در کشور به شمار می‌رود.

احمد قره‌باغیان، مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران، با اشاره به فناوری نگهداری طولانی‌مدت خون‌های نادر اظهار کرد: این گروه‌های خونی به دلیل شیوع بسیار پایین در جامعه به سه دسته نادر، بسیار نادر و فوق‌العاده نادر تقسیم می‌شوند. بر اساس مقالات علمی، نمونه‌های منجمد این خون‌ها را می‌توان بین ۱۰ تا ۳۰ سال نگهداری کرد و مستندات نشان می‌دهد حتی خون‌هایی که بیش از ۲۰ سال در شرایط انجماد باقی مانده‌اند، همچنان قابلیت استفاده دارند.

وی با بیان اینکه برخی گروه‌های خونی نادر محدودیت جدی در دریافت خون ایجاد می‌کنند، توضیح داد: برای مثال، افراد دارای گروه خونی بمبئی یا پارابمبئی، با وجود اینکه از نظر ظاهری در گروه خونی O قرار می‌گیرند، فاقد آنتی‌ژن H هستند؛ درحالی‌که این آنتی‌ژن در سایر افراد دارای گروه خونی O وجود دارد. به همین دلیل، این افراد نمی‌توانند خون معمولی گروه O دریافت کنند و باید از خون سازگار با گروه خونی خود استفاده کنند.

به گفته قره‌باغیان، شیوع برخی گروه‌های خونی فوق‌العاده نادر ممکن است به یک نفر در هر یک میلیون نفر برسد و افراد دارای این گروه‌ها برای دریافت خون تنها می‌توانند به اهداکنندگانی با ویژگی خونی مشابه متکی باشند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون درباره روش‌های شناسایی این افراد نیز گفت: شناسایی گروه‌های خونی نادر از سه مسیر انجام می‌شود؛ نخست، بیمارانی که با وجود هم‌گروه بودن خونشان با نمونه‌های موجود، در آزمایش سازگاری با مشکل مواجه می‌شوند. در این شرایط، نمونه آن‌ها برای بررسی تخصصی به آزمایشگاه خون‌های نادر سازمان انتقال خون ارسال می‌شود.

مسیر دوم، شناسایی مادرانی است که نوزادشان پس از تولد دچار زردی می‌شود و بررسی‌ها نشان می‌دهد مادر دارای گروه خونی نادر و تولیدکننده آنتی‌بادی مربوط است. مسیر سوم نیز آزمایش نمونه‌های خون اهدایی و شناسایی تصادفی گروه‌های خونی نادر است. پس از شناسایی فرد، اقوام درجه یک او نیز آزمایش می‌شوند و نمونه افراد مشابه، در صورت داشتن شرایط اهدای خون، در مرکز تخصصی سازمان انتقال خون در تهران منجمد و ذخیره خواهد شد.

قره‌باغیان تأکید کرد به دلیل هزینه بالای آزمایش‌ها و شیوع پایین این گروه‌ها، امکان فراخوان عمومی برای شناسایی آن‌ها وجود ندارد و این فرایند باید به شکل هدفمند و استاندارد انجام شود.

توسعه تولید پلاکت با فناوری آفرزیس

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران دو برنامه اصلی این سازمان را گسترش شناسایی و ذخیره‌سازی خون‌های نادر و توسعه تهیه پلاکت به روش آفرزیس عنوان کرد. پلاکت یکی از فرآورده‌های حیاتی برای بیماران مبتلا به سرطان است که به‌ویژه پس از جراحی، شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، به دلیل آسیب مغز استخوان و کاهش تعداد پلاکت‌ها به تزریق آن نیاز پیدا می‌کنند.

وی توضیح داد: پلاکت از دو روش تهیه می‌شود؛ در روش نخست، این فرآورده از خون کامل اهدایی جدا می‌شود، اما در روش آفرزیس، دستگاه به‌طور مستقیم پلاکت را از خون اهداکننده جدا می‌کند و سایر اجزای خون را به بدن او بازمی‌گرداند. به گفته وی، کیفیت و کمیت پلاکت حاصل از این روش برای بیماران مناسب‌تر است و با استقبال پزشکان مواجه شده است.

نیاز ۱.۲ میلیون لیتری کشور به پلاسما

قره‌باغیان با اشاره به وضعیت تأمین پلاسمای مورد نیاز کشور گفت: بر اساس سند ملی پلاسما، نیاز سالانه کشور برای تولید داروهای مشتق از پلاسما از جمله آلبومین و IVIG دست‌کم یک میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر است؛ درحالی‌که سازمان انتقال خون سالانه حدود ۳۰۰ هزار لیتر از پلاسمای مازاد خود را در اختیار پالایشگرها قرار می‌دهد.

وی افزود: دو پالایشگر داخلی در این حوزه فعالیت می‌کنند و بخشی از پلاسما نیز برای پالایش به خارج از کشور ارسال می‌شود. ایران از معدود کشورهای منطقه است که پلاسمای آن از نظر کیفیت و کمیت با استانداردهای آلمان و اتریش مطابقت دارد و مراکز انتقال خون کشور نیز مورد ارزیابی و تأیید نهادهای نظارتی این دو کشور قرار گرفته‌اند.

با این حال، ایران هنوز در تأمین کامل داروهای مشتق از پلاسما به خودکفایی نرسیده است. مدیرعامل سازمان انتقال خون ابراز امیدواری کرد با افزایش ظرفیت پالایشگرهای داخلی طی یک تا دو سال آینده، امکان تأمین کامل نیاز کشور و حتی صادرات این محصولات فراهم شود.

۲۸۰ مرکز انتقال خون در کشور فعال است

قره‌باغیان با اشاره به فعالیت ۲۸۰ مرکز انتقال خون در کشور گفت: از این تعداد، ۹۸ مرکز وظیفه تهیه انواع فرآورده‌های خونی و ۳۳ مرکز مسئول انجام آزمایش‌های غربالگری هستند. به گفته وی، توسعه زیرساخت‌های انتقال خون باید متناسب با رشد نظام سلامت پیش برود؛ زیرا راه‌اندازی مراکز جدید سرطان، جراحی قلب و پیوند، نیاز به خون و فرآورده‌های خونی را نیز افزایش می‌دهد.

وی همچنین سالمندی جمعیت را یکی از عوامل افزایش تقاضا برای خون در سال‌های آینده دانست و گفت افزایش جراحی‌های قلب، ارتوپدی و ابتلا به سرطان در جمعیت سالمند، ضرورت تقویت امکانات، تجهیزات، نیروی انسانی و اعتبارات سازمان انتقال خون را دوچندان می‌کند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون در پایان با تأکید بر ضرورت حفظ ذخایر پایدار خون، از مردم خواست با مراجعه مستمر به مراکز انتقال خون، در تأمین نیاز بیماران مشارکت کنند./ ایلنا