چرا نظام پیش‌دبستانی باید متحول شود؟ عبور از آموزش حافظه‌محور ضروری است

به گزارش خبرگزاری رکنا، در هفته ملی کودک قرار داریم. جماعت بسیار زیادی که در جامعه ظهور وبروز خود را از خانواده و سپس مدرسه شروع کرده و مدارج ترقی را تا عالی ترین سطح گام به گام می توانند طی کنند.

کودکان گل های زیبای بوستان زندگی هستند که برای داشتن طراوت و شادابی همیشگی و مستمر نیازمند باغبانی با تجربه و با دانش هستند که با ابزارهای نوین و پیشرفته آنها را رشد داده و از گمراهی وانحراف دور کند.

نظام آموزش و پرورش در ایران، سال‌هاست که با چالش گذار از الگوهای سنتی به الگوهای نوین روبروست. در ساختار فعلی، اگرچه تلاش‌هایی برای حرکت به سمت «آموزش دانش‌آموزمحور» انجام شده، اما واقعیت این است که بسیاری از مدارس همچنان بر پایه الگوی «معلم‌محور» و «حفظ‌کردنی» استوارند. 

در این الگو، دانش‌آموز بیش از آنکه به دنبال کشف و پرسشگری باشد، وظیفه دارد اطلاعات را از معلم دریافت و در آزمون‌ها بازتولید کند. این رویکرد، خلاقیت و تفکر انتقادی را که ستون‌های اقتصاد دانش‌بنیان هستند، در نطفه خفه می‌کند.

برای اصلاح این مسیر، نباید تنها به تغییر در مقاطع بالاتر چشم دوخت؛ بلکه نقطه عطف اصلی، بازنگری در دوره پیش‌دبستانی است. برخلاف باور عمومی که پیش‌دبستانی را صرفاً مکانی برای بازی و سرگرمی می‌بیند، این دوره حساس‌ترین مرحله برای «آموزش علمی و شناختی» است.

اهمیت آموزش علمی در پیش‌دبستانی، به معنای تحمیل ریاضیات یا علوم پیچیده نیست؛ چراکه در این سن، مغز در بالاترین سطح انعطاف‌پذیری  قرار دارد. آموزش‌هایی که بر پایه مشاهده، دست‌کاری اشیاء، طبقه‌بندی، حل مسئله و درک روابط علت و معلولی بنا شده‌اند، باعث تقویت سیناپس‌های عصبی و توسعه مهارت‌های اجرایی مغز می‌شوند. 

وقتی کودک در این دوران با مفاهیم اولیه علمی در قالب بازی‌های هدفمند آشنا می‌شود، در واقع در حال یادگیری «چگونه فکر کردن» است، نه «چه چیزی را حفظ کردن». 

بنابراین، سرمایه‌گذاری بر روی برنامه‌های آموزشی علمی و استاندارد در پیش‌دبستانی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای عبور از الگوهای آموزشی قدیمی و تربیت نسلی است که توانایی حل چالش‌های پیچیده آینده را داشته باشد.

منصوره کریم‌زاده عضو هیئت علمی گروه آموزشی پیش‌دبستانی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت خبرگزاری فارس با اشاره به ضرورت بازنگری بنیادین در رویکردهای تربیتی و آموزشی دوره پیش از دبستان، اظهار داشت: آموزش کارآمد زمانی محقق می‌شود که تمامی ابعاد رشد کودک، شامل ابعاد عاطفی، شناختی و اجتماعی به صورت یکپارچه مدنظر قرار گیرد؛ این در حالی است که متأسفانه برنامه‌های آموزشی فعلی اغلب به جنبه‌های جسمی یا غربالگری‌های اولیه محدود مانده‌اند.

خلاء بزرگ در نظام سنجش آمادگی مدرسه

این متخصص حوزه تعلیم و تربیت و عضو انجمن مطالعات کودک پیش‌دبستانی، با اشاره به گذار حساس کودکان از مقطع پیش‌دبستان به دبستان، افزود: غربالگری‌های موجود برای ورود کودک به مدرسه کافی نیست و نگاه جامعی که بتواند «آمادگی واقعی» کودک برای ورود به محیط آموزشی رسمی را بسنجد، در نظام فعلی وجود ندارد.

کریم‌زاده خاطرنشان کرد: متأسفانه نظام کنونی آموزش پیش‌دبستانی با رویکردهای نوین تربیتی فاصله دارد و هنوز الگوی تدریس استاندارد و بومی که با فرهنگ و نیازهای جامعه ایرانی هم‌خوانی داشته باشد، در نظام آموزشی کشور نهادینه نشده است.

نظارت بر عملکرد مراکز؛ پاشنه آشیل آموزش پیش‌دبستانی

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی بر ضرورت شفاف‌سازی شاخص‌های ارزیابی در این حوزه تأکید کرد و گفت: انتخاب مربیان، صدور مجوز مراکز آموزشی، شیوه نظارت بر عملکرد آنها و تعیین شاخص‌های کیفی، باید بر پایه تعاریف روشن و علمی استوار باشد.

وی ادامه داد: مربیان پیش‌دبستانی علاوه بر دانش و تعهد، باید با استانداردهای محیط آموزشی و نگرش‌های تربیتی روز دنیا سازگار باشند؛ اما در حال حاضر سیستم منسجمی برای ارزیابی محتوا و نظارت دقیق بر عملکرد مراکز پیش‌دبستانی مشاهده نمی‌شود.

لزوم نگاه یکپارچه به «پازل رشد کودک»

کریم‌زاده با اشاره به تلاش‌های صورت‌گرفته در وزارت آموزش و پرورش برای توانمندسازی مربیان، تصریح کرد: اگرچه دوره‌های آموزشی اثربخشی آغاز شده است، اما این اقدامات به تنهایی کافی نیست. تا زمانی که نگاه یکپارچه به پازل رشد کودک، از «محتوا و روش تدریس» گرفته تا «نظارت و ارزیابی»، شکل نگیرد، نمی‌توان از تحقق یک نظام آموزشی مؤثر در دوره پیش‌دبستانی سخن گفت./ فارس