طاعون از سیبری آغاز شده است؟ روایت یک مرگ مشکوک که جهان را حساس کرد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، مرگ یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در ایرکوتسک روسیه، پس از ابتلا به پنومونی شدید با علت نامشخص، موجی از نگرانی را درباره احتمال طاعون ریوی ایجاد کرده است؛ روسیه ابتلا به طاعون را تأیید نمی‌کند، اما سازمان جهانی بهداشت برای ارزیابی دقیق‌تر این حادثه همچنان اطلاعات بیشتری از مسکو می‌خواهد.

ماجرا از سیبری آغاز شد؛ نه با اعلام یک اپیدمی، بلکه با مرگ یک کارمند جوان در مؤسسه‌ای که اساساً برای مقابله با یکی از قدیمی‌ترین بیماری‌های عفونی جهان فعالیت می‌کند. همین نقطه آغاز کافی بود تا یک پرونده پزشکی در ایرکوتسک به موضوعی فراتر از مرزهای روسیه تبدیل شود.

یک مرگ در مؤسسه‌ای که با طاعون سروکار دارد

در روزهای نخست اکتبر، خبر مرگ یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در منطقه ایرکوتسک منتشر شد. بیماری او با پنومونی شدید و علت نامشخص توصیف شد؛ اما خیلی زود روایت دیگری در رسانه‌ها شکل گرفت: احتمال ابتلا به طاعون ریوی در جریان فعالیت آزمایشگاهی.

این ادعا به دلیل محل کار فرد اهمیت بیشتری پیدا کرد. مؤسسه‌ای که او در آن فعالیت می‌کرد، از مراکز تخصصی روسیه در زمینه مطالعه و کنترل عوامل بیماری‌زای خطرناک از جمله عامل طاعون، یعنی Yersinia pestis، است. اما یک تفاوت مهم میان «احتمال» و «واقعیت تأییدشده» وجود دارد؛ و تا این لحظه، طاعون در این پرونده تأیید نشده است.

روسیه می‌گوید آزمایش‌ها طاعون را نشان نداده‌اند

مقام‌های بهداشتی روسیه در واکنش به نگرانی‌ها اعلام کرده‌اند که علت بیماری فرد فوت‌شده همچنان در حال بررسی است و آزمایش‌های انجام‌شده، شواهدی از آلودگی او به عوامل بیماری‌زای مرتبط با فعالیت حرفه‌ای‌اش نشان نداده است.

روسپوتربنادزور همچنین از انجام هزاران آزمایش در جریان بررسی‌های اپیدمیولوژیک خبر داده است. مقام‌های روسیه می‌گویند در میان افراد در تماس با بیمار نیز تاکنون مورد تأییدشده‌ای از طاعون مشاهده نشده است.

به این ترتیب، روایت رسمی مسکو با برخی گزارش‌های اولیه رسانه‌ای تفاوت دارد؛ روسیه از شیوع طاعون سخن نمی‌گوید و وجود چنین موردی را تأیید نکرده است.

چرا پای سازمان جهانی بهداشت به پرونده باز شد؟ اگر طاعون تأیید نشده، پس چرا سازمان جهانی بهداشت موضوع را دنبال می‌کند؟پاسخ را باید در ماهیت حادثه جست‌وجو کرد. یک مرگ ناشی از پنومونی شدید با علت نامشخص در یک مرکز تخصصی تحقیقات ضدطاعون، موضوعی نیست که نهادهای بهداشت جهانی بتوانند به‌سادگی از کنار آن عبور کنند.

WHO در ۷ اکتبر اعلام کرد روسیه اطلاعاتی درباره این حادثه در اختیار سازمان قرار داده، اما برای ارزیابی کامل خطر، همچنان اطلاعات بیشتری درباره آزمایش‌های انجام‌شده، علت مرگ و وضعیت افراد در تماس با بیمار لازم است.

این موضع به معنای تأیید طاعون نیست؛ بلکه نشان می‌دهد پرونده هنوز برای سازمان جهانی بهداشت کاملاً بسته نشده است.

یک بیمار دوم؛ شایعه یا هشدار؟

در کنار مرگ کارمند مؤسسه، گزارش‌هایی نیز درباره ابتلای یک کارمند دیگر به پنومونی با علت نامشخص منتشر شد.همین گزارش، نگرانی‌ها درباره احتمال انتقال بیماری را افزایش داد. اما این مورد نیز تاکنون به عنوان طاعون تأیید نشده است.WHO درباره این گزارش از روسیه توضیح خواسته و مقام‌های روس نیز بخش‌هایی از روایت‌های منتشرشده در رسانه‌ها را رد کرده‌اند. بنابراین در حال حاضر نمی‌توان از «دو مورد طاعون» صحبت کرد؛ آنچه وجود دارد، یک مورد مرگ تأییدشده با پنومونی شدید و گزارش‌هایی تأییدنشده درباره بیمار دیگری است.

طاعون ریوی؛ همان بخشی که نگرانی‌ها را بیشتر می‌کند

طاعون بیماری تازه‌ای نیست. عامل آن باکتری Yersinia pestis است و در طبیعت عمدتاً در چرخه‌ای میان جوندگان و کک‌های آلوده گردش می‌کند.

اما یک نوع آن، یعنی طاعون ریوی، از نظر سلامت عمومی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا می‌تواند از طریق قطرات تنفسی از فرد مبتلا به دیگران منتقل شود.

همین ویژگی باعث شده هرگونه احتمال ابتلا به طاعون ریوی در یک محیط بسته، به‌ویژه یک مرکز تحقیقاتی، با حساسیت بیشتری بررسی شود.

با این حال، طاعون در صورت تشخیص زودهنگام با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است و به گفته WHO، درمان سریع نقش مهمی در کاهش مرگ‌ومیر و جلوگیری از انتقال دارد.

سیبری خودش هم با طاعون بیگانه نیست  نگرانی درباره این منطقه کاملاً بی‌دلیل نیست. طاعون در بخش‌هایی از روسیه و آسیای مرکزی دارای کانون‌های طبیعی است و عامل بیماری می‌تواند در جمعیت جوندگان وحشی و کک‌ها گردش داشته باشد. بنابراین وجود یک مؤسسه تخصصی ضدطاعون در این منطقه نیز اتفاقی نیست.

اما وجود کانون طبیعی طاعون با وقوع یک شیوع انسانی تفاوت اساسی دارد.در واقع، سیبری محل زندگی یک بیماری قدیمی است، اما این موضوع به معنای آغاز یک اپیدمی جدید نیست.

جهان هنوز از «پاندمی طاعون» حرف نمی‌زند

در فضای مجازی، فاصله میان یک «مورد مشکوک» و «آغاز یک پاندمی» گاهی فقط چند ساعت است.اما نهادهای بهداشتی بین‌المللی فعلاً چنین برداشتی ندارند.

مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها نیز اعلام کرده که تاکنون مورد ثانویه‌ای گزارش نشده و شواهدی از انتقال پایدار انسان‌به‌انسان که بتواند به گسترش گسترده بیماری منجر شود، وجود ندارد.WHO نیز هنوز از آغاز یک شیوع طاعون در روسیه سخن نگفته است.

پس نگرانی واقعی چیست؟

نگرانی اصلی در حال حاضر، نه «پاندمی»، بلکه ابهام درباره علت یک بیماری شدید و مرگبار در یک مرکز تحقیقاتی تخصصی است.اگر در بررسی‌های بعدی مشخص شود علت بیماری چیز دیگری بوده، پرونده می‌تواند در همین نقطه بسته شود. اما اگر شواهدی از Yersinia pestis به دست آید، آن وقت موضوع وارد مرحله کاملاً متفاوتی خواهد شد و بررسی زنجیره تماس‌ها، ایمنی آزمایشگاهی و احتمال انتقال انسانی اهمیت پیدا می‌کند. به همین دلیل، WHO همچنان از روسیه اطلاعات تکمیلی می‌خواهد.

آنچه در شبکه‌های اجتماعی با عنوان «شروع طاعون از سیبری» دست‌به‌دست می‌شود، فعلاً با داده‌های رسمی فاصله دارد.واقعیت این است که یک کارمند جوان مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در ایرکوتسک پس از ابتلا به پنومونی شدید جان باخته است. روسیه می‌گوید طاعون تأیید نشده، WHO برای ارزیابی کامل خطر اطلاعات بیشتری می‌خواهد و نهادهای اروپایی نیز وضعیت را زیر نظر دارند.

بنابراین در این مرحله، دقیق‌ترین توصیف برای این ماجرا نه «شیوع طاعون در سیبری» است و نه «پاندمی جدید»؛ بلکه پرونده‌ای پزشکی و اپیدمیولوژیک با علت نامشخص است که به دلیل محل وقوع و ماهیت مؤسسه محل کار فرد، زیر ذره‌بین جامعه جهانی قرار گرفته است.