برنامه جامع پیشگیری از خودکشی امسال اجرا می‌شود ؛ تأکید بر مداخله تخصصی

به گزارش خبرگزاری رکنا، سیدحسن موسوی چلک، رئیس انجمن مددکاری و معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی که امروز چهارشنبه در همایش علمی تخصصی «پیشگیری از خودکشی» در دانشگاه علوم پزشکی ایران سخن می‌گفت، با تأکید بر ضرورت در پیش گرفتن رویکرد جامع و بین‌بخشی در این حوزه گفت: « برنامه جامع کنترل و کاهش خودکشی با محوریت شورای اجتماعی کشور، وزارت بهداشت، کمیته خودکشی و دستگاه‌هایی از جمله بهزیستی و سازمان برنامه و بودجه تدوین شده و امسال با مشارکت سازمان‌ها و انجمن‌های تخصصی اجرا می‌شود.»
دکتر چلک تصریح کرد که رویکرد جامع به موضوع خودکشی باید محور همه برنامه‌های مرتبط باشد و افزود برنامه یادشده نخستین برنامه‌ای است که تلاش شده در آن همه سطوح پیشگیری با جزئیات و همکاری تمام سازمان‌های مرتبط و انجمن‌های تخصصی دیده شود.
وی در ادامه با اشاره به نقش سازمان بهزیستی در پیشگیری موسوم به « سطح یک، دو و سه» تاکید کرد که باید تصویر روشنی از دسترسی مردم به خدمات مرتبط با اقدام به خودکشی داشته باشیم اما متأسفانه پیشگیری سطح یک همواره ضعیف‌تر بوده است، در حالی که امروز بسیاری از مردم اورژانس اجتماعی را می‌شناسند و بر اساس برآوردها، حدود ۴۰ درصد مردم ایران با این خدمت آشنایی دارند.
موسوی‌چلک ادامه داد: «برنامه‌های پیشگیری از خودکشی حتی از این خدمات نیز اهمیت بیشتری دارند و باید در تمام حوزه‌های پیشگیری مورد توجه قرار گیرند.»

توسعه خدمات مداخله‌ای و خطوط ارتباطی

معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی همچنین با اشاره به خدمات تلفنی این سازمان گفت: «خط ۱۴۸۰ صدای مشاور، بیش از ۳۰ سال سابقه دارد و سازمان بهزیستی از نخستین سازمان‌هایی است که مداخلات و راهنمایی تلفنی را در این حوزه آغاز کرده است. همچنین خط ۱۲۳ اورژانس اجتماعی در سراسر کشور به‌صورت رایگان در دسترس مردم قرار دارد.»
وی همچنین با بیان اینکه ممکن است برخی افراد در شرایط بحران امکان صحبت کردن نداشته باشند، به راه‌اندازی سامانه پیامکی ۲۰۰۱۲۳ نیز  اشاره کرد و که به‌صورت شبانه‌روزی فعال است و به‌زودی اطلاع‌رسانی عمومی درباره این خدمت انجام می‌شود.
موسوی‌چلک تأکید کرد: «اگر بتوانیم در زمان مناسب مداخله کنیم، ممکن است از وقوع اقدام به خودکشی جلوگیری شود.»
وی درباره اهمیت نیروی انسانی متخصص نیز گفت: «هر کسی نمی‌تواند در حوزه خودکشی مداخله کند. این موضوع با پند و نصیحت حل نمی‌شود و به همین دلیل دوره‌های مختلفی برای تربیت نیروی انسانی متخصص در این حوزه برگزار کرده‌ایم.»

ضرورت همکاری بین‌بخشی

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران، افزایش تعاملات فرابخشی را یکی دیگر از محورهای مهم برنامه‌های این حوزه دانست و گفت: «هیچ سازمانی به‌تنهایی نمی‌تواند در اجرای سیاست‌های پیشگیری از خودکشی موفق باشد. ما تلاش کرده‌ایم با تمام سازمان‌ها و انجمن‌های مرتبط تعامل داشته باشیم، زیرا خودکشی موضوع یک سازمان خاص نیست و نیازمند همکاری همه دستگاه‌هاست.»
وی با تأکید بر باور به بهره‌گیری از ظرفیت انجمن‌های علمی افزود: «هیچ برنامه‌ای را تدوین نکردیم مگر اینکه نظر مشورتی انجمن تخصصی را دریافت کرده باشیم و هیچ برنامه‌ای را برگزار نکردیم مگر اینکه انجمن‌های تخصصی در آن نقش داشته باشند.»

موسوی‌چلک همچنین با اشاره به ماهیت چندبعدی خودکشی اظهار کرد: «در موضوع خودکشی نمی‌توان فقط از یک رشته استفاده کرد. روان‌شناس، مددکار اجتماعی، مشاور، روان‌پزشک و جامعه‌شناس هر کدام بخشی از مسئله را پوشش می‌دهند و باید از تمام این ظرفیت‌ها، از جمله ظرفیت‌های حقوقی استفاده کنیم.»

پنج ویژگی برنامه‌های مؤثر در کنترل خودکشی

وی همچنین با اشاره به ضرورت دسترسی مردم به خدمات به پنج ویژگی برنامه‌های کنترل و کاهش خودکشی برای موفقیت اشاره کرد و آنها را « فراگیری، به معنای شمول خدمات برای همه مردم، «جامعیت» به معنای غیر جزیره‌ای عمل کردن، «کفایت» و تناسب خدمات با نیازها»، «پایداری» و «اثربخشی» برشمرد. 
 این کارشناس ادامه داد: «در یک منطقه ممکن است پیشگیری سطح یک اولویت داشته باشد و در منطقه‌ای دیگر مداخله اهمیت بیشتری پیدا کند. همچنین برنامه‌ها نباید با رفت‌وآمد یک مسئول متوقف شوند؛ در حالیکه بسیاری از برنامه‌ها هنوز پایداری لازم را ندارند.»

وی تأکید کرد: «اگر برنامه‌ای چهار ویژگی را داشته باشد اما اثربخش نباشد، باید آن را متوقف کنیم. متأسفانه گاهی به دلیل چسبندگی به برخی برنامه‌ها، حتی برنامه‌های ناکارآمد نیز ادامه پیدا می‌کنند.»

حمایت از خانواده افراد دارای سابقه اقدام به خودکشی
موسوی‌ چلک همچنین با اشاره به برنامه حمایت از خانواده‌ها گفت: «امسال برنامه‌ای برای حمایت پس از مداخلات آغاز کردیم. این برنامه با راهبری علمی دکتر پیروی در تهران اجرا شد و برای افرادی که افکار خودکشی داشتند، سابقه اقدام داشتند یا با اورژانس اجتماعی تماس گرفته بودند، تیم مددکاری اجتماعی مستقر و دوره‌های آموزشی برگزار شد.»
به گفته وی «این برنامه علمی به یک شیوه‌نامه تبدیل شده و امسال در ۱۶ استانی که آمار بالاتری در حوزه خودکشی دارند، اجرا خواهد شد. »
رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران با بیان اینکه «افرادی که اقدام به خودکشی کرده‌اند یا در خانواده آنها سابقه اقدام وجود دارد، در معرض خطر بیشتری قرار دارند» ابراز امیدواری کرد که با همکاری درون‌سازمانی و بین‌دستگاهی، این روند ادامه پیدا کند.

جلوگیری از موازی‌کاری دستگاه‌ها

وی در ادامه با تأکید بر ضرورت ایجاد نظام ارجاع میان دستگاه‌ها گفت: «اگر در آموزش و پرورش فردی اقدام به خودکشی کرد یا فردی به بیمارستان مراجعه کرد و امکان پیگیری برای او وجود نداشت، باید به این سیستم ارجاع داده شود. باید یاد بگیریم به جای موازی‌کاری، از ظرفیت‌های یکدیگر استفاده کنیم.»
موسوی‌چلک همچنین بر ضرورت ارائه خدمات پیشگیرانه در محل زندگی مردم تأکید کرد و گفت: «باید خدمات پیشگیری را به جایی ببریم که مردم حضور دارند و برنامه‌های بیشتری متناسب با زیست‌بوم هر محله اجرا کنیم.»

شناخت ۱۰ درصدی از خدمات ۱۴۸۰

موسوی‌ چلک درباره میزان استفاده از خط ۱۴۸۰ نیز گفت: «در یک نظرسنجی، ۹۳ درصد افرادی که از خط ۱۴۸۰ استفاده کرده بودند، از خدمات آن اظهار رضایت کردند؛ هرچند هنوز حدود ۱۰ درصد مردم این خط را می‌شناسند.»
وی افزود: «در طول یک سال، بیش از یک میلیون و ۷۶۸ هزار خدمت از طریق صدای مشاور به مردم ارائه شده که بخشی از این خدمات مربوط به موضوع خودکشی بوده است.»

مستندسازی و مراقبت از مراقبین

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران همچنین بر ضرورت مستندسازی تجربیات تأکید کرد و گفت: «ما معمولاً اقدامات خود را مستندسازی و تجربه‌نگاری نمی‌کنیم، در حالی که این دو موضوع با یکدیگر تفاوت دارند و باید هر دو مورد توجه قرار گیرند.»
وی با اشاره به اهمیت مراقبت از مراقبین سلامت هم گفت: «مراقبت از مراقبین یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است و افرادی که در این حوزه فعالیت می‌کنند حتماً باید از حمایت‌های لازم برخوردار باشند. متأسفانه در دستگاه‌های دولتی هنوز آن‌گونه که باید به این موضوع اهمیت داده نشده است.»

مسئله اجتماعی نباید سیاسی شود 
موسوی‌ چلک در بخش پایانی سخنانش با تأکید دوباره بر اینکه خودکشی را نباید مسئله یک سازمان دانست، افزود: «در ۳۴ سالی که در این حوزه فعالیت کرده‌ام، جایی موفق شدیم که مسئله اجتماعی را سیاسی نکردیم و همه ظرفیت‌ها فارغ از اینکه چه کسی متولی است، صادقانه در کنار هم قرار گرفتند.»
رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران با بیان اینکه «تمام این اقدامات برای این است که مردم زیست بهتری داشته باشند و حال مردم ایران خوب باشد» افزود: « باید بپذیریم که دست‌کم در حوزه اجتماعی با تعلیق اجتماعی مواجه هستیم که عوارضش ممکن است چند سال بعد خود را نشان دهد، به‌ویژه در حوزه کودکان و گروه‌هایی که در شرایط مخاطره‌آمیز قرار دارند.»/ ایسنا