ال نینو در کمین فارس؛ هشدار بارش های سنگین و ضرورت آمادگی

ال نینو در کمین فارس؛ زنگ خطر بارش های سنگین و ضرورت آمادگی

پاییز امسال برای فارس فقط با تغییر رنگ طبیعت و آغاز فصل بارندگی شناخته نمی شود. نشانه های تازه در الگوهای اقلیمی، ضرورت توجه بیشتر به وضعیت جوی استان را افزایش داده است؛ تغییراتی که هزاران کیلومتر دورتر از ایران شکل می گیرند، اما از مسیر دورپیوندهای جوی می توانند بر بارش و شرایط آب و هوایی بخش هایی از کشور اثر بگذارند.

ال نینو

بر پایه این بررسی ها، روند تقویت ال نینو می تواند تا پایان سال ادامه پیدا کند؛ وضعیتی که اهمیت پایش مستمر، برنامه ریزی و آمادگی در برابر پیامدهای احتمالی آن را دوچندان می کند.

آخرین برآوردهای هواشناسی در ایران نیز از احتمال ثبت بارش هایی بالاتر از میانگین معمول در پاییز خبر می دهد. بر اساس این پیش بینی ها، بخش هایی از جنوب، غرب و جنوب غرب کشور و دامنه های زاگرس بیش از مناطق دیگر در معرض بارندگی های فرانرمال قرار خواهند داشت.

با این حال، اثر ال نینو بر فارس را نمی توان تنها با عبارت «بارش بیشتر» توضیح داد. تجربه سال های گذشته نشان داده است که بارندگی شدید، به ویژه زمانی که در بازه ای کوتاه و با شدت بالا رخ دهد، می تواند از یک فرصت طبیعی به یک چالش جدی برای مدیریت استان تبدیل شود.

آبگرفتگی معابر، اختلال در رفت و آمد جاده ای، طغیان رودخانه ها و مسیل ها، آسیب به زیرساخت ها، خسارت به مزارع و باغ ها، اختلال در خدمات عمومی و افزایش احتمال حوادث در مناطق روستایی و عشایری، بخشی از پیامدهای احتمالی این وضعیت است.

شهر شیراز نیز به دلیل توسعه شهری، افزایش ساخت و ساز، وجود نقاط مستعد آبگرفتگی و اهمیت شبکه معابر و زیرساخت های حیاتی، نیازمند برنامه ریزی ویژه است. در خارج از محدوده شهری نیز شهرستان ها، روستاها، مناطق عشایری، راه های مواصلاتی و اراضی کشاورزی، هر یک آسیب پذیری خاص خود را دارند و نمی توان برای همه آنها یک نسخه واحد در نظر گرفت.

از سوی دیگر، ال نینو به تنهایی تعیین کننده سرنوشت بارش های ایران نیست. بنابراین، هدف اصلی در چنین شرایطی نباید پیشگویی قطعی وضعیت هوا باشد، بلکه باید بر آمادگی مبتنی بر سناریوهای مختلف

فارس در آستانه پاییزی قرار گرفته است که می تواند آزمونی مهم برای نظام پیش بینی، هشدار و مدیریت بحران استان باشد. نتیجه این آزمون فقط به میزان بارندگی بستگی ندارد، بلکه سرعت واکنش دستگاه ها، هماهنگی میان نهادها و میزان آگاهی مردم از خطرهای احتمالی نیز در آن نقش تعیین کننده دارد.

ضرورت آمادگی از هم اکنون

غلامرضا غلامی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس، درباره احتمال بروز ناهنجاری های جوی ناشی از ال نینو اظهار کرد: این پدیده بر اثر افزایش دمای سطح اقیانوس آرام شکل می گیرد و شاخص های فنی آن از سوی مراکز هواشناسی معتبر جهان، از جمله مراکز آمریکا و ژاپن، بررسی می شود.

وی افزود: بر اساس ارزیابی های انجام شده، وقوع این پدیده قطعی تشخیص داده شده است، اما ال نینو را نباید فقط به افزایش بارندگی یا وقوع سیلاب محدود کرد؛ زیرا این پدیده می تواند الگوهای معمول اقلیمی را تغییر دهد.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس ادامه داد: ممکن است در یک منطقه، بارندگی شدید و قابل توجه در مدت کوتاهی رخ دهد و هم زمان در منطقه ای دیگر، خشکسالی، طوفان یا دماهای غیرمعمول تجربه شود.

غلامی گفت: ال نینو قادر است تعادل معمول سامانه اقلیمی را برهم بزند و به همین دلیل، برنامه ریزی نباید تنها بر احتمال وقوع سیلاب متمرکز باشد. دستگاه های مسئول باید برای مجموعه ای از سناریوهای متفاوت آماده شوند.

وی بر ضرورت بررسی پیشگیرانه زیرساخت ها تاکید کرد و افزود: در صورت وقوع بارش های شدید، باید از پیش مشخص شده باشد که رودخانه ها لایروبی شده اند یا نه، پل ها چه وضعیتی دارند و آب نماها، بندهای خاکی و دیگر سازه های مرتبط با عبور یا کنترل آب تا چه اندازه آماده هستند.

تقسیم وظایف دستگاه ها در ستاد مدیریت بحران

غلامی با اشاره به برنامه های ستاد مدیریت بحران فارس گفت: برای دستگاه های مختلف استان، وظایف مشخصی تعریف می شود تا هر مجموعه متناسب با مسئولیت خود برای مواجهه با پیامدهای احتمالی شرایط جوی آماده باشد.

وی اطلاع رسانی عمومی و تخصصی را یکی از ارکان اصلی مدیریت بحران دانست و گفت: آگاهی رسانی باید تا آخرین حلقه ارتباطی و شغلی جامعه ادامه یابد و هر گروه هدف، اطلاعات متناسب با شرایط و نوع فعالیت خود را دریافت کند.

به گفته مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس، انجمن های ورزشی، کشاورزان، شوراها و هیئت های روستایی، کسبه و دیگر گروه های اجتماعی باید از طریق دستگاه مرتبط با خود، درباره خطرهای احتمالی و اقدام های ضروری آموزش ببینند.

او تاکید کرد: برای هر گروه اجتماعی باید برنامه ای متناسب با نوع فعالیت و میزان آسیب پذیری آن طراحی شود تا هشدارها از حالت کلی خارج شده و به دستورالعمل های قابل اجرا تبدیل شوند.

لزوم آمادگی روستاها و کشاورزان

مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس با اشاره به روستاهای واقع در مجاورت رودخانه ها و مسیرهای عبور آب گفت: در برخی روستاها رودخانه یا آب نما وجود دارد و لازم است برنامه ریزی برای روزهای بارندگی، پیش از آغاز رخدادها انجام شود.

غلامی افزود: هنگام بارندگی، دهیاری، پاسگاه محل، بسیج و گروه های محلی باید در قالب یک تیم هماهنگ، مسیرها را کنترل کنند و مانع عبور خودروها از آب نماهای خطرناک شوند.

وی تصریح کرد: ممکن است برخی افراد تصور کنند مالک خودرو هستند و می توانند با تصمیم شخصی از مسیر آب عبور کنند، اما در شرایط بحرانی، حفظ جان مردم اولویت نخست

غلامی خاطرنشان کرد: آمادگی در برابر پیامدهای ال نینو فقط به سیلاب مربوط نیست. کشاورزان نیز باید برای رخدادهایی مانند سرمازدگی و یخ زدگی آماده باشند و برای محافظت از محصولات زراعی، باغی و گلخانه ای تمهیدات لازم را در نظر بگیرند.

وی ادامه داد: دامنه اقدام های پیشگیرانه گسترده است و اگر مردم به شکل درست از شرایط مطلع شوند و گروه های هدف نیز از طریق دستگاه های مسئول آموزش و هشدارهای لازم را دریافت کنند، می توان از بخش قابل توجهی از حوادث و خسارت ها جلوگیری کرد.

هشدارهای هدفمند پیش از وقوع بارندگی

غلامی با اشاره به تجربه بارش های سنگین سال گذشته در لارستان گفت: در این شرایط، صدور هشدار عمومی به تنهایی کافی نیست و پیام هشدار باید به افرادی برسد که به طور مستقیم در معرض خطر قرار دارند.

وی توضیح داد: اگر برای منطقه ای بارش شدید پیش بینی شود و فردی در نزدیکی رودخانه باغ داشته باشد، دستگاه یا نهادی که مسئول ارتباط با آن گروه است باید به صورت مستقیم به او اطلاع دهد که در زمان اعلام شده از حضور در باغ خودداری کند.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس تاکید کرد: اطلاع رسانی زمانی نتیجه بخش است که به فرد در معرض خطر برسد و او بداند هنگام دریافت هشدار، دقیقا چه اقدامی باید انجام دهد. هشدار باید روشن، سریع و متناسب با شرایط هر منطقه باشد.

پدیده ای فراتر از مرزهای ایران

غلامی درباره گستره اثرگذاری ال نینو گفت: این پدیده در اقیانوس آرام شکل می گیرد، اما پیامدهای آن به همان منطقه محدود نمی ماند و می تواند کشورهای خاورمیانه و ایران را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

وی افزود: ایران به دلیل قرار گرفتن در فلات مرکزی، باید پیامدهای احتمالی این پدیده را جدی بگیرد. دستگاه های اجرایی و مردم لازم است از هم اکنون برای سناریوهای مختلف جوی آمادگی داشته باشند.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس با اشاره به نقش مدیریت شهری اظهار کرد: شیراز به عنوان یکی از شهرهای مهم استان، در برنامه های آمادگی و هماهنگی مدیریت بحران قرار دارد و اقدام های لازم باید با همکاری دستگاه های مسئول و مجموعه مدیریت شهری دنبال شود.

آغاز زودهنگام پاییز و احتمال بارش های ناگهانی

سیدقاسم حسینی، مدیرکل هواشناسی فارس، با تشریح آخرین وضعیت شاخص های اقلیمی گفت: پدیده گرم آبی که در علوم جوی و اقیانوسی به عنوان یکی از دورپیوندهای مهم شناخته می شود، می تواند الگوهای دمایی و بارشی مناطق مختلف جهان را تغییر دهد.

وی افزود: گرم آبی زمانی شکل می گیرد که دمای سطح اقیانوس آرام حاره ای بیش از نیم درجه نسبت به میانگین بلندمدت افزایش یابد. اگر این اختلاف از ۲ درجه بیشتر شود، این پدیده در گروه گرم آبی نیرومند قرار می گیرد.

مدیرکل هواشناسی فارس اظهار کرد: بر اساس جدیدترین داده های مربوط به دمای سطح اقیانوس آرام، تا اسفندماه سال جاری شرایط گرم آبی نیرومند در این منطقه برقرار خواهد بود.

حسینی با بیان اینکه آثار این پدیده در همه نقاط جهان یکسان نیست، ادامه داد: پیامدهای گرم آبی حتی در سال های مختلف نیز می تواند تفاوت داشته باشد. بررسی تجربه های گذشته در ایران نشان می دهد که این پدیده گاهی با تغییر در رژیم بارش همراه شده است.

وی اضافه کرد: در ۵۰ سال گذشته و پیش از سال ۱۴۰۵، ایران سه دوره گرم آبی نیرومند را تجربه کرده است که اثر هر یک بر کشور متفاوت بوده است. با این حال، در سال های زراعی ۶۱ تا ۶۲ و ۷۶ تا ۷۸، جنوب غرب کشور از جمله فارس، سال هایی پربارش و در عین حال پرخطر را پشت سر گذاشت.

تغییر رژیم بارش؛ از زودبارشی تا رگبارهای شدید

مدیرکل هواشناسی فارس یکی از مهم ترین پیامدهای احتمالی گرم آبی را تغییر در الگوی معمول بارش دانست و گفت: آغاز زودتر بارندگی، رگبارهای شدید و ناگهانی، بی نظمی زمانی و مکانی بارش، موج های سرما و گرما و حتی دوره های خشکسالی، از جمله مواردی است که باید در برنامه ریزی ها مورد توجه قرار گیرد.

حسینی درباره ویژگی های سال جاری اظهار کرد: شاخص گرم آبی نیرومند در سال ۱۴۰۵ نسبت به برخی دوره های مشابه گذشته مقدار بیشتری دارد و همین موضوع، این دوره را متمایز می کند.

وی در عین حال تاکید کرد: گرم آبی نیرومند به تنهایی برای ایجاد تغییرهای چشمگیر در بارش کافی نیست و وضعیت سایر دورپیوندهای جوی نیز در شکل گیری پیامدهای اقلیمی نقش دارد.

مدیرکل هواشناسی فارس افزود: دو قطبی اقیانوس هند و نوسان شبه دوسالانه از دیگر دورپیوندهای موثر هستند که باید در فاز مناسب قرار داشته باشند. امسال وضعیت این شاخص ها نیز می تواند به تقویت اثرهای الگوی گرم آبی کمک کند.

حسینی با اشاره به خروجی مدل های فصلی چند مدلی بیان کرد: این مدل ها به طور میانگین حدود ۷۰ درصد دقت دارند و بر اساس جدیدترین نتایج آنها، بارش های پاییزی فارس تحت تاثیر گرم آبی نیرومند، زودتر از زمان معمول آغاز خواهد شد.

وی ادامه داد: از نظر مقدار بارش نیز برای استان فارس، بارندگی فراتر از میانگین پیش بینی شده است. بر اساس این برآورد، از نیمه مهر تا نیمه آذر، به ویژه در ارتفاعات زاگرس، میزان بارش می تواند بیشتر از حد نرمال باشد.

رگبار و تگرگ؛ احتمال مهم پاییز فارس

مدیرکل هواشناسی فارس درباره چشم انداز نیمه دوم پاییز و آغاز زمستان گفت: برای فاصله زمانی نیمه آذر تا نیمه بهمن، میزان بارش استان در محدوده نرمال پیش بینی می شود.

حسینی خاطرنشان کرد: اهمیت پیش بینی پاییز امسال فقط به افزایش مجموع بارش مربوط نیست. شروع زودتر بارندگی، بالا رفتن احتمال رگبار و تگرگ و پراکندگی نامنظم زمانی و مکانی بارش ها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

پیش بینی های فصلی نمی توانند زمان و مکان دقیق رخدادهای بارشی را مشخص کنند، اما کنار هم قرار گرفتن شاخص های اقلیمی و نتایج مدل های پیش بینی، ضرورت آماده سازی فارس برای بارش های ناگهانی و پیامدهای تغییر الگوی بارش را آشکارتر کرده است.