بحران قیمت در پشت فرمان؛ آیا تاکسی اینترنتی در تهران دیگر «صرفه اقتصادی» ندارد؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  تهران در ساعت‌های شلوغ روز فقط با ترافیک و ازدحام خیابان‌ها دست‌وپنجه نرم نمی‌کند؛ پشت فرمان خودروهای تاکسی اینترنتی، رانندگانی نشسته‌اند که افزایش هزینه‌های زندگی، استهلاک خودرو و نوسان کرایه‌ها، معادله درآمدشان را دشوارتر از همیشه کرده است. برای برخی از آنان، رانندگی دیگر شغل دومِ درآمدزا نیست؛ بلکه کاری است که باید در کنار شغل اصلی انجام شود تا هزینه‌های جاری زندگی تأمین شود.

امیر، راننده تاکسی اینترنتی در تهران می‌گوید افزایش هزینه‌های خودرو و کاهش صرفه اقتصادی برخی سفرها، او را نسبت به آینده این حرفه نگران کرده است.

وقتی هزینه خودرو دو برابر می‌شود

وی درباره افزایش هزینه‌های نگهداری خودرو به خبرنگار اجتماعی رکنا می‌گوید: «سال پیش با ۲ میلیون تومان روغن عوض می‌کردم، اما این بار ۴ میلیون تومان هزینه دادم؛ هزینه‌ها دو برابر شده است.»

او توضیح می‌دهد که هزینه‌های خودرو فقط به تعویض روغن محدود نمی‌شود. خرابی تسمه، مشکلات کولر، رادیاتور، تصادف یا هر ایراد فنی دیگر می‌تواند هزینه‌ای پیش‌بینی‌نشده روی دست راننده بگذارد؛ هزینه‌ای که در بسیاری از موارد از توان درآمدی او خارج است.

به گفته این راننده، خودروی او مدل ۱۳۹۶ است و حدود ۲۲۰ هزار کیلومتر کار کرده است. او میانگین هزینه‌های ماهانه خودرو را حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان برآورد می‌کند، اما با احتساب تعمیرات پیش‌بینی‌نشده، این رقم ممکن است به ۲۵ میلیون تومان یا بیشتر برسد.

او ادامه می‌دهد: «یک‌سری هزینه‌ها ماهانه است، ولی برخی هزینه‌ها ناگهانی پیش می‌آید؛ پاره شدن تسمه، خرابی گاز کولر، ایراد رادیاتور یا تصادف، هزینه‌ها را به‌شدت افزایش می‌دهد.»

برای راننده‌ای که درآمدش مستقیماً به میزان کارکرد خودرو وابسته است، هر روز توقف خودرو به معنای از دست رفتن درآمد و هر تعمیر اساسی به معنای کاهش سود ماهانه است.

کرایه‌هایی که راننده را سردرگم می‌کند

یکی از انتقادهای اصلی امیر، نوسان کرایه‌ها و نبود یک چارچوب روشن برای تعیین قیمت سفرهاست. او معتقد است مسافر و راننده هر دو از این وضعیت آسیب می‌بینند؛ مسافر از افزایش ناگهانی قیمت و راننده از کاهش غیرمنطقی کرایه در برخی مسیرها.

او می‌گوید: «یک مسیر را مسافر با ۱۵۰ هزار تومان عادت می‌کند، دو ماه بعد همان مسیر ۱۰۰ هزار تومان قیمت می‌خورد؛ این نوسان راننده را عصبی می‌کند.»

امیر پیشنهاد می‌کند کرایه‌ها بر اساس یک مدل مشخص، شامل قیمت پایه و هزینه متناسب با مسافت تعیین شوند؛ مدلی که به گفته او به راننده کمک می‌کند از ابتدا بداند یک سفر تا چه اندازه برایش صرفه اقتصادی دارد. از نگاه او، شفافیت در قیمت‌گذاری می‌تواند بخشی از تنش میان راننده و مسافر را کاهش دهد؛ تنشی که گاهی از یک اختلاف ساده بر سر کرایه آغاز می‌شود.

سفرهای اشتراکی؛ مشوق‌هایی که حذف شدند

در گذشته برای رانندگانی که سفر اشتراکی انجام می‌دادند مشوق‌هایی در نظر گرفته می‌شد، اما این طرح‌ها پس از افزایش تعداد مشتریان حذف شدند.

امیر معتقد است سفر اشتراکی اگر مبدأ و مقصد مسافران به هم نزدیک باشد، می‌تواند برای مسافر به‌صرفه‌تر باشد؛ اما راننده‌ها به دلیل نگرانی از لغو سفر، تفاوت کرایه و شرایط نامشخص، همیشه با اطمینان سراغ این نوع سفرها نمی‌روند.

او از تجربه لغو سفرهای اشتراکی می‌گوید و تأکید می‌کند که نبود مشوق‌های پایدار، انگیزه رانندگان را برای پذیرش این نوع سفرها کاهش داده است. همچنین برخی مسافران با دو اکانت اقدام به گرفتن سفر اشتراکی می‌کنند و مبدأ و مقصد را نزدیک به هم انتخاب می‌کنند؛ سپس وقتی راننده پیدا شد، یک سفر را لغو می‌کنند تا هزینه برایشان کمتر شود. امیر می‌گوید در این شرایط راننده به سمت مسافر در حرکت است و چنین سفری با لغو مسافر، برایش صرفه اقتصادی ندارد.

یک سفر ۷۶۰ هزار تومانی از ولیعصر تا تجریش

روایت این راننده از یک سفر در تهران، تصویری از فاصله میان هزینه سفر و توان پرداخت مسافر ارائه می‌دهد: «خانمی را از چهارراه ولیعصر به مقصد میدان تجریش سوار کردم. ترافیک بود، هوا گرم بود و با کولر مسیر را طی کردیم. سیستم ۷۶۰ هزار تومان قیمت زده بود.»

این نخستین بار در سال‌های رانندگی او بود که چنین مبلغی را برای این مسیر می‌دید. سفر در ابتدا حدود ۴۵ دقیقه برآورد شده بود، اما به دلیل خلوت‌تر شدن مسیر، در ۳۸ دقیقه به پایان رسید. مسافر از مبلغ کرایه ناراضی بود و در طول مسیر با دوستانش درباره این هزینه صحبت می‌کرد. راننده به او پیشنهاد داد که می‌تواند بخشی از مسیر را با مترو و بخش پایانی را با تاکسی اینترنتی طی کند تا هزینه کمتری بپردازد.

اما از نگاه امیر، مسئله فقط یک سفر گران نیست؛ بلکه نوسان قیمت در مسیرهای مختلف تهران است. او معتقد است در بسیاری از سفرها از جنوب و مرکز شهر به مناطق شمالی، کرایه‌ها بالا می‌رود، اما در مسیر برگشت به مرکز یا جنوب شهر، کرایه به شکل محسوسی پایین‌تر است.

او می‌گوید: «اگر مسیر مرکز به شمال ۵۰۰ هزار تومان باشد، منصفانه نیست که برگشت را با چند سفر ۸۰ یا ۱۰۰ هزار تومانی جبران کنم. ترافیک و زمان همان است.»

او به هزینه طرح ترافیک اشاره می‌کند و می‌گوید راننده‌ای که برای تردد در محدوده مرکزی شهر هزینه پرداخت می‌کند، انتظار دارد این هزینه در قیمت‌گذاری سفرهایی که وارد طرح می‌شوند، لحاظ شود.

کولر؛ حق مسافر، هزینه راننده

تابستان تهران و روزهایی که دمای هوا به بیش از ۴۰ درجه می‌رسد، موضوع استفاده از کولر را به یکی از چالش‌های جدی رانندگان تبدیل می‌کند. امیر تأکید می‌کند که استفاده از کولر حق مسافر است، اما از سوی دیگر استهلاک خودرو و مصرف سوخت را به‌شدت افزایش می‌دهد.

او توضیح می‌دهد: «استفاده از کولر استهلاک ماشین را بالا می‌برد؛ داغ شدن موتور و صفحه کلاچ اتفاق می‌افتد.» به گفته او، در خودروهایی مانند پراید، استفاده از کولر فشار بیشتری به موتور و سیستم برق وارد می‌کند. افزایش دور موتور، مصرف سوخت و فعالیت فن، هزینه نگهداری را افزایش می‌دهد.

او می‌گوید در روزهای بسیار گرم تابستان، گاهی مجبور است پس از پیاده کردن مسافر، چند دقیقه خودرو را در سایه نگه دارد تا دمای موتور کاهش یابد. این راننده پیشنهاد می‌دهد سامانه‌های تاکسی اینترنتی در کنار گزینه‌هایی مانند موسیقی یا نوع سفر، گزینه‌ای برای اعلام نیاز مسافر به کولر نیز در نظر بگیرند تا راننده پیش از پذیرش سفر از شرایط آن مطلع شود.

وقتی تعداد رانندگان زیاد می‌شود

از نگاه این راننده، افزایش تعداد رانندگان تاکسی اینترنتی در تهران نیز یکی از عوامل اثرگذار بر درآمد است. او می‌گوید تعداد بالای رانندگان باعث شده رقابت برای دریافت سفر بیشتر شود و در برخی ساعات، کرایه‌ها به اندازه‌ای پایین بیاید که ادامه کار توجیه اقتصادی نداشته باشد.

امیر می‌گوید: «تعداد بسیار زیادی فقط در تهران در تاکسی اینترنتی کار می‌کنند. در روزهای تعطیل، به‌ویژه پنجشنبه و جمعه، گاهی قیمت سفرها آن‌قدر کاهش پیدا می‌کند که خاموش کردن خودرو و ماندن در خانه، از نظر اقتصادی به‌صرفه‌تر است.»

از نظر او، هزینه تعمیرگاه و تعویض روغن در روز تعطیل نصف نمی‌شود، اما درآمد راننده در چنین روزهایی ممکن است کاهش یابد؛ مسئله‌ای که باعث می‌شود برخی رانندگان از ادامه کار در این ساعات صرف‌نظر کنند.

۱۶ ساعت کار برای جبران هزینه‌ها

امیر که هم‌زمان شغل اداری نیز دارد، می‌گوید از ساعت ۶ صبح تا ۸ صبح رانندگی می‌کند، سپس به محل کار اصلی می‌رود و بعد از پایان آن، دوباره تا ساعت ۱۰ و نیم شب پشت فرمان می‌نشیند.

او مجموع ساعات کار روزانه خود را گاهی ۱۶ تا ۱۷ ساعت عنوان می‌کند و می‌گوید شرایط اقتصادی باعث شده بسیاری از افراد ناچار به داشتن چند شغل باشند: «شرایط اقتصادی به‌قدری دشوار شده که ناچاریم این‌گونه کار کنیم. الان نه ماشین تنها کار کردن جواب می‌دهد، نه شغل اداری.»

به گفته او، رانندگی تاکسی اینترنتی برای بسیاری از افراد به یک شغل مکمل تبدیل شده است؛ شغلی که قرار بود بخشی از هزینه‌های زندگی را تأمین کند، اما اکنون با افزایش استهلاک، سوخت، تعمیرات و کاهش برخی کرایه‌ها، سود آن کمتر از گذشته شده است.

مسئله‌ای فراتر از کرایه

روایت امیر، تنها گلایه یک راننده از مبلغ یک سفر یا افزایش قیمت روغن نیست. مسئله اصلی، تعادل میان درآمد راننده با هزینه نگهداری خودرو و توان پرداخت مسافر است؛ تعادلی که به گفته او در سال‌های اخیر دشوارتر شده است. راننده می‌خواهد کرایه‌ای دریافت کند که هزینه سوخت، استهلاک، تعمیرات و زمانش را پوشش دهد و مسافر انتظار دارد هزینه سفر برایش قابل پرداخت باشد. در این میان، سامانه‌های تاکسی اینترنتی با تصمیم‌های مربوط به قیمت‌گذاری، پاداش‌ها و نحوه تخصیص سفر، نقش مهمی در این معادله دارند.

آنچه از این گفت‌وگو به دست می‌آید، تصویر بخشی از زندگی روزمره رانندگان تهران است؛ رانندگانی که در ترافیک شهر برای رسیدن به حداقل صرفه اقتصادی، گاهی ناچارند ساعت‌های طولانی‌تری کار کنند، هزینه‌های بیشتری بپردازند و همچنان نگران باشند که آیا سفر بعدی، ارزش روشن ماندن خودرو را دارد یا نه.