نفت به زیستگاه‌ های قشم رسید؛ حرا و دلفین‌ها در خط آلودگی / قشم در آستانه یک بحران اکولوژیک

محمد رکنی، فعال رسانه‌ای در قشم، با اشاره به آلودگی نفتی سواحل این جزیره اظهار کرد: پاکسازی آلودگی‌های نفتی در محیط‌های دریایی و ساحلی روش‌های تخصصی و متعددی دارد و سازمان حفاظت محیط زیست و دستگاه‌های مسئول با این شیوه‌ها آشنا هستند. با توجه به حساسیت اکولوژیک منطقه و حضور گونه‌هایی مانند دلفین‌ها و لاک‌پشت‌های دریایی، **واکنش سریع و مهار آلودگی در ساعات اولیه اهمیت حیاتی دارد**. با این حال، آلودگی مشاهده‌شده از روز دوشنبه ۱۹ مرداد با تأخیر وارد مرحله عملیاتی پاکسازی شد.

وی افزود: منطقه مرجانی قشم از زیست‌بوم‌های حساس دریایی برخوردار است و پیش از هر اقدامی باید **منشأ آلودگی با روش‌های علمی و آزمایشگاهی شناسایی و میزان و گستره آلودگی نیز به‌طور دقیق ارزیابی شود**. انتشار بوی نفت خام و گازوئیل در منطقه نشان‌دهنده ضرورت بررسی فوری کیفیت آب، رسوبات و زیستگاه‌های مجاور است. تداوم آلودگی می‌تواند بر آبزیان و سایر گونه‌های جانوری اثر بگذارد و در صورت اختلال در شرایط زیستگاهی، موجب جابه‌جایی یا ترک زیستگاه توسط برخی گونه‌ها شود؛ پیامدی که می‌تواند تعادل اکولوژیک و زنجیره زیستی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

رکنی با اشاره به آلودگی جنگل‌های حرا ادامه داد: جنگل‌های حرا از مهم‌ترین زیستگاه‌های ساحلی منطقه هستند و نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، پناه‌دهی به آبزیان و پایداری اکوسیستم ساحلی دارند. ورود مواد نفتی به این زیستگاه‌ها می‌تواند آثار بلندمدتی ایجاد کند؛ بنابراین **مهار منبع آلودگی و جلوگیری از گسترش آن باید در اولویت فوری دستگاه‌های مسئول قرار گیرد.**

وی درباره روش‌های مقابله با آلودگی نفتی گفت: بسته به نوع نفت، شرایط دریا، جنس ساحل و گستره آلودگی، روش‌های مختلفی برای جمع‌آوری و مهار مواد نفتی وجود دارد؛ از تجهیزات مکانیکی و بوم‌های مهارکننده گرفته تا مواد جاذب تخصصی. در برخی شرایط می‌توان از جاذب‌های نفتی استفاده کرد که هیدروکربن‌ها را از سطح آب جمع‌آوری می‌کنند. انتخاب روش باید بر اساس **نوع آلاینده، شرایط هیدرودینامیکی منطقه و حساسیت زیستگاه** انجام شود و نمی‌توان برای همه مناطق یک نسخه واحد تجویز کرد. با توجه به گستردگی سواحل قشم، تأمین تجهیزات تخصصی و ایجاد ظرفیت واکنش سریع در منطقه ضروری است.

رکنی همچنین با انتقاد از نحوه اطلاع‌رسانی درباره آلودگی سواحل قشم اظهار کرد: اطلاع‌رسانی درباره چنین رخدادهایی باید متناسب با اهمیت زیست‌محیطی و اجتماعی آن باشد. آلودگی یک پهنه حساس دریایی تنها یک مسئله محلی نیست و می‌تواند پیامدهایی برای محیط زیست، شیلات، گردشگری و معیشت جوامع ساحلی داشته باشد. بنابراین انتظار می‌رود رسانه‌های رسمی نیز ابعاد این موضوع را با جدیت بیشتری پوشش دهند.

وی با اشاره به اهمیت جزیره هنگام و منطقه کندالو برای گردشگری دریایی گفت: جمعیت دلفین‌های منطقه هنگام و کندالو یکی از ظرفیت‌های مهم گردشگری طبیعی قشم است و سالانه گردشگران برای مشاهده این دلفین‌ها به منطقه سفر می‌کنند. **هرگونه اختلال پایدار در زیستگاه یا منابع غذایی این گونه‌ها می‌تواند علاوه بر پیامدهای اکولوژیک، بر گردشگری و اقتصاد جوامع محلی نیز اثر بگذارد.**

رکنی درباره وضعیت لاک‌پشت‌های دریایی در منطقه شیب‌دراز نیز گفت: سواحل شیب‌دراز از زیستگاه‌های مهم تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های دریایی است. بازگشت لاک‌پشت‌های ماده بالغ به سواحل مناسب برای تخم‌گذاری، تحت تأثیر ویژگی‌های زیستگاهی و الگوهای طبیعی این گونه قرار دارد؛ بنابراین حفاظت از محل‌های تخم‌گذاری و جلوگیری از آلودگی آنها اهمیت ویژه‌ای دارد. هرگونه اختلال در کیفیت ساحل، آلودگی، تغییرات فیزیکی زیستگاه یا ایجاد مزاحمت در فصل تخم‌گذاری می‌تواند روند طبیعی تولیدمثل این گونه‌ها را با مشکل مواجه کند.

وی در پایان با تأکید بر اهمیت بین‌المللی قشم گفت: قشم تنها یک محدوده جغرافیایی متعلق به یک شهر یا حتی یک کشور نیست؛ این جزیره دارای مجموعه‌ای کم‌نظیر از ارزش‌های زمین‌شناختی و زیستی است و حفاظت از آن اهمیت فراتر از یک موضوع محلی دارد.

گفتنی است ژئوپارک جهانی قشم در سال **۲۰۱۷** در شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو به ثبت رسید. این ژئوپارک مجموعه‌ای از پدیده‌های زمین‌شناختی، جنگل‌های حرا، زیست‌بوم‌های ساحلی و دریایی و دیگر جاذبه‌های طبیعی جزیره را دربرمی‌گیرد و حفاظت از این سرمایه طبیعی، مستلزم مدیریت یکپارچه و پیشگیرانه آلودگی‌های دریایی است.