هدیه ۲۰۰ متر زمین برای فرزند سوم؛ مشوقی موثر یا نسخه ای بی نتیجه؟ / فرزندآوری روی عدد ۱.۳ متوقف شده؛ گره اصلی در کاهش ازدواج است

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، اهدای زمین رایگان به خانواده‌های دارای سه فرزند، مصوبه ۲۴ آبان ۱۴۰۰، با هدف حمایت از خانواده‌های پرجمعیت و اجرای سیاست‌های جوانی جمعیت در نظر گرفته شد. بر اساس این قانون، خانواده‌هایی که پس از این تاریخ صاحب فرزند سوم یا بیشتر شده‌اند، می‌توانند تا ۲۰۰ مترمربع زمین یا واحد مسکونی دریافت کنند. با این حال پرسش اصلی این است؛ آیا چنین مشوق‌هایی می‌تواند خانواده‌ها را به داشتن فرزند سوم ترغیب کند، یا اساسا تمایل به فرزندآوری در جامعه کاهش یافته است؟

رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، در این‌باره گفت: به ازای هر ۱۰ زن ایرانی، ۱۳ کودک متولد می‌شود؛ اما اگر فقط زنان متاهل را در نظر بگیریم، نرخ فرزندآوری در کشور بالاتر از سطح جایگزینی و بیش از دو فرزند قرار دارد. این مسئله نشان می‌دهد مشکل اصلی در روند پیری جمعیت، کاهش ازدواج میان دختران و پسران جوان است.

وی ادامه داد: باید شرایط و فرصت‌های ازدواج فراهم شود. نرخ باروری کل بر مبنای تمام زنان جامعه محاسبه می‌شود؛ چه زنان متاهل و چه زنان مجرد.

به گفته سعیدی، اغلب زوج‌هایی که ازدواج می‌کنند تمایل دارند یک تا دو فرزند داشته باشند. او با اشاره به نتایج یک پیمایش در سال ۱۴۰۴ افزود: بر اساس بررسی انجام‌شده توسط اساتید جمعیت‌شناسی، میانگین تعداد فرزند مطلوب برای خانواده‌های ایرانی ۲.۶ فرزند است.

رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت همچنین توضیح داد: وقتی گفته می‌شود میانگین فرزندآوری ۱.۳ فرزند است، علت این است که زنان ازدواج‌نکرده نیز در محاسبات آماری لحاظ می‌شوند.

با وجود اجرای سیاست‌های تشویقی در سال‌های اخیر، روند کلی جمعیت در ایران همچنان سیر نزولی دارد. هرچند مسئولان حوزه سلامت معتقدند سرعت این کاهش تا حدی کنترل شده؛ اما هنوز نشانه‌ای از بازگشت به مسیر رشد جمعیت دیده نمی‌شود.

کاهش تعداد تولدها، افزایش جمعیت سالمندان، مهاجرت بخشی از جمعیت جوان و فشارهای اقتصادی بر خانواده‌ها، معادله جمعیتی کشور را وارد مرحله‌ای حساس کرده است؛ مرحله‌ای که تصمیم‌گیری‌های اقتصادی، اجتماعی و سلامت‌محور می‌تواند آینده جمعیت ایران را در دهه‌های پیش‌رو تحت تاثیر قرار دهد.

بر اساس آمارهای موجود، حدود ۷.۵ میلیون مرد و ۴.۵ میلیون زن بالای ۲۰ سال در کشور تاکنون ازدواج نکرده‌اند. همچنین حدود ۸۲۰ هزار مرد بالای ۵۰ سال و ۳۴۰ هزار زن بالای ۴۵ سال نیز هرگز ازدواج نکرده‌اند؛ آماری که در مجموع نزدیک به یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر را شامل می‌شود.

این داده‌ها نشان می‌دهد که کاهش تمایل یا فراهم نبودن شرایط ازدواج، یکی از مهم‌ترین عوامل موثر بر کاهش فرزندآوری در کشور است. به نظر می‌رسد بهبود شرایط اقتصادی و ارتقای سطح رفاه اجتماعی بتواند تا حدی شیب نزولی فرزندآوری را تعدیل کند و زمینه را برای تغییر روند جمعیتی کشور فراهم سازد.