شصت ششمین سالروز بزرگترین زلزله ثبت شده روی زمین / درس‌نامه زمین‌ساختی والدیویا

دکتر مهدی زارع، استاد تمام زمین‌شناسی، در تشریح ابعاد این واقعه چنین گفت:  شصت و ششمین سالروز وقوع بزرگترین زلزله تاریخ مدرن با بزرگای ۹.۵، یادآور رخدادی است که در اول خرداد ۱۳۳۹ شمسی (۲۲ مه ۱۹۶۰ میلادی) در منطقه والدیویای شیلی به وقوع پیوست.

موقعیت جغرافیایی شیلی بر روی یک گسل مگاتراست، این منطقه را به کانون فرورانش ورقه زمین‌ساختی پاسیفیک به زیر ورقه آمریکای جنوبی تبدیل کرده است؛ بستری که پتانسیل آزاد‌سازی انرژی‌های عظیم را در خود جای داده است. این زمین‌لرزه که در ساعت ۱۵:۱۱ دقیقه به وقت محلی آغاز شد، به مدت ده دقیقه بی‌وقفه ادامه یافت و لرزه‌های مهیبی را به پیکره زمین وارد کرد.

شتاب‌سنجی تخریب؛ از مرکز زلزله تا کرانه‌های اقیانوس آرام

ثبت شتاب اوج ۲.۹۳ جی، به معنای وارد آمدن فشاری معادل سه برابر شتاب جاذبه زمین بر سازه‌هاست که توان تخریبی کم‌سابقه‌ای را نشان می‌دهد. کانون این رویداد در نزدیکی لوماکو و در ۵۷۰ کیلومتری جنوب سانتیاگو واقع بود و شهر والدیویا بیشترین میزان خسارت را متحمل شد. سونامی‌های ناشی از این جابه‌جایی زمین‌ساختی، مرزهای اقیانوسی را درنوردید و سواحل جنوب شیلی، هاوایی، ژاپن، فیلیپین، شرق نیوزیلند، جنوب شرقی استرالیا و جزایر آلوتیان را تحت تأثیر مستقیم قرار داد. قدرت امواج به حدی بود که در فاصله ۱۰ هزار کیلومتری از کانون زلزله، در بندر هیلو واقع در هاوایی، امواجی با ارتفاع ۱۰.۷ متر ثبت شد که منجر به ویرانی گسترده در آن منطقه گردید؛ در حالی که ارتفاع امواج در نزدیکی کانون اصلی به ۲۵ متر نیز رسیده بود.

ارزیابی میراث فاجعه؛ از تلفات انسانی تا هزینه‌های کلان اقتصادی

برآوردهای صورت گرفته از پیامدهای انسانی این واقعه، رقمی بین ۱۰۰۰ تا ۶۰۰۰ کشته را نشان می‌دهد که گویای عمق فاجعه در ابعاد انسانی است. در حوزه اقتصادی نیز، خسارات وارده در آن زمان بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیون دلار برآورد شده بود که با احتساب تورم، این رقم در سال ۲۰۲۵ معادل ۴.۴ تا ۸.۷ میلیارد دلار ارزیابی می‌شود. این داده‌ها نه تنها به عنوان یک گزارش تاریخی، بلکه به عنوان مستنداتی برای درک رفتار گسل‌های مگاتراست و تدوین استراتژی‌های کاهش ریسک در مناطق لرزه‌خیز جهان اهمیت بنیادین دارد.