فیلم / یادی کنیم از تصنیف «بی همزبان» با صدای اسطوره آواز ایران استاد شجریان: به سکوت سرد زمان، به خزان زرد زمان / نه زمان را درد کسی، نه کسی را درد زمان

(ویدئو) خاطره ای از تصنیف «بی همزبان» با صدای جاودانه استاد شجریان

تصنیف ماندگار «بی همزبان» نخستین بار در سال ۱۳۶۹ و در آلبوم «سرو چمان» به گوش علاقه مندان موسیقی سنتی ایران رسید. این قطعه با صدای دل نشین و پرحس محمدرضا شجریان و آهنگسازی تأمل برانگیز او، به سرعت در میان شنوندگان جایگاه ویژه ای پیدا کرد. ملودی این اثر، همراه با شعری که به زیبایی درد تنهایی و بی قراری انسان را تصویر کرده، ترکیب فوق العاده ای از شعر معاصر و موسیقی اصیل ایرانی را به نمایش گذاشته است.

تأملی بر شعر و مضمون تصنیف

شعر «بی همزبان» با این بیت آغاز می شود: «هر دمی چون نی، از دل نالان، شکوه ها دارم / روی دل هر شب، تا سحرگاهان، با خدا دارم». این شعر، روایت درد جدایی از کسی که هم زبان واقعی انسان است و ناله های بی پایان قلب را به تصویر می کشد. شاعر در بخش های دیگری از اثر به «سکوت سرد زمان» و «خزان زرد زمان» اشاره می کند؛ جایی که مفهوم تلخی از بیگانگی و سردی به زندگی حاکم شده است. در این نگاه، نه زمان مرهمی برای دردها دارد و نه کسی توان التیام بخشی به رنج های زمان را. تصاویر شاعرانه این شعر، حس ناامیدی و تنهایی عمیقی را منتقل می کند و در کنار تحریرهای استادانه شجریان، احساسات به اوج می رسند.

اجرای ویژه در تبریز

این اثر فراموش نشدنی در مراسم بزرگداشت شاعر فقید، جواد آذر، در آذرماه سال ۱۳۸۰ و در مقبره الشعرای تبریز اجرا شد. در این اجرا، شجریان به یاد این شاعر برجسته تصنیف «بی همزبان» را خواند؛ لحظه ای که به دلیل فضای معنوی مقبره و بودن در زادگاه شاعر، حال و هوای متفاوتی پیدا کرد. این اجرا نه تنها ادای احترام به جواد آذر بود، بلکه یکی از به یادماندنی ترین اجراهای زنده این تصنیف محسوب می شود. این تلفیق زیبا میان شعر، موسیقی و یادبود، معنای متفاوتی به قطعه بخشید و هنوز پس از سال ها گوش دادن به آن، احساسات را برمی انگیزد.