«شاه گل»؛ قمارخانه ای برای تحریف تاریخ قاجار

«شاه گل» قمارخانه ای برای تحریف تاریخ قاجار!

پلتفرمی که با تکیه بر یک سرگرمی ساده، نام امیرکبیر و ناصرالدین شاه را در فضای بازی «گل یا پوچ» مطرح می کند، در روایت خود از یکی از پرتنش ترین دوره های تاریخ ایران، نقش جریان های نفوذی را نادیده می گیرد؛ جریان هایی که با شعار تمدن، ساختار دیوان سالاری را تضعیف کردند و ابزارهای نظامی و وابستگی را جایگزین آن ساختند.

تحریف تاریخ در قالب یک برنامه سرگرم کننده

پلتفرم های نمایش خانگی دیگر فقط وسیله ای برای پر کردن اوقات فراغت نیستند؛ این رسانه ها می توانند بر برداشت عمومی از رخدادهای تاریخی و حافظه جمعی جامعه اثر بگذارند. فصل دوم مجموعه «گل یا پوچ» که با عنوان «شاه گل» در فیلیمو عرضه شده، در ظاهر یک برنامه پرهیجان با جایزه ای بزرگ و حضور چهره ای شناخته شده مانند مهران مدیری است، اما در لایه های محتوایی خود تصویری ناقص و جهت دار از دوره قاجار ارائه می دهد.

استفاده از فضای پرتحرک مسابقه و جذابیت های سرگرمی، مخاطب را با روایتی همراه می کند که در آن مسائل مهم تاریخی به شکلی ساده و سطحی بازگو می شوند. چنین رویکردی می تواند رخدادهای پیچیده سیاسی و اجتماعی آن دوره را از زمینه واقعی خود جدا کند.

تقلیل رخدادهای تاریخی؛ بی اعتنایی به اسناد و شهادت ها

در روایت «شاه گل» و فصل قبلی آن، ترور ناصرالدین شاه و قتل امیرکبیر به اختلاف ها و رقابت های ساده دربار نسبت داده می شود. این برداشت با آنچه در برخی اسناد و پژوهش های تاریخی درباره نقش جریان های نفوذی و فرقه بهائیت در ساختار قدرت و فشار بر چهره های مخالف مطرح شده، تفاوت جدی دارد.

بر اساس این نگاه، وابستگان این جریان در آن دوره در پی حذف مخالفان و افزایش نفوذ خود در ارکان حکومت بودند. بنابراین تبدیل چنین رخدادهایی به بخشی از یک مسابقه سرگرم کننده، تنها ساده سازی تاریخ نیست؛ بلکه می تواند اهمیت جان باختن انسان ها و ضرورت شناخت سازوکارهای نفوذ را نیز به حاشیه براند.

افشای برخی طرح های نفوذ در قراردادهای فرهنگی و سینمایی در سال های اخیر نیز نشان می دهد که بحث نفوذ را نمی توان فقط به دوره قاجار محدود دانست. از این منظر، بررسی دقیق روایت های تاریخی در تولیدات رسانه ای، ضرورتی برای شناخت تداوم چنین الگوهایی در زمان معاصر است.

وقتی سرگرمی به پوششی برای روایت سازی تبدیل می شود

بخشی از مخاطبان، «شاه گل» را تنها یک مسابقه خانوادگی و هیجان انگیز می دانند؛ اما گنجاندن مفاهیم تاریخی در قالب بازی می تواند پیام های خاصی را به صورت غیرمستقیم در ذهن بیننده تثبیت کند. رقابت شدید میان پلتفرم هایی مانند فیلیمو و فیلم نت نیز موجب شده است تولیدکنندگان برای جلب مخاطب، به شیوه های مختلف روایت سازی و طراحی محتوایی روی بیاورند.

پرسش اساسی این است که آیا محصولی که خود را میراث دار تاریخ می داند، می تواند برای افزایش بازدید، گذشته پر فراز و نشیب ایران را به ابزار تبلیغاتی تبدیل کند و همچنان از مسئولیت اجتماعی خود سخن بگوید؟ نباید اجازه داد بازی جای بررسی، و سرگرمی جای هوشیاری تاریخی را بگیرد.

روایتی ناسازگار با مسئولیت رسانه ای

از نگاه فرهنگی و رسانه ای، توجه به ارزش های جمهوری اسلامی و حفاظت از حافظه تاریخی جامعه، عاملی مهم برای مقابله با روایت های تحریف شده است. تاریخ ایران اسلامی بر پایه ایستادگی، فداکاری و مقابله با جریان های مخالف شکل گرفته است؛ از همین رو، معرفی امیرکبیر و ناصرالدین شاه به عنوان قربانیان یک رقابت ساده درباری، می تواند نقش فداکاری ها و جریان های نفوذی را کم رنگ کند.

هر محتوایی که در شبکه نمایش خانگی منتشر می شود، به ویژه بر نسل جوان اثر می گذارد. به همین دلیل، همان گونه که در سیاستگذاری فرهنگی بر استفاده از اسناد حوزه هنری و ظرفیت رسانه ملی تاکید می شود، باید از تبدیل تاریخ پرحادثه قاجار به وسیله ای برای بازی و نمایش سطحی جلوگیری کرد.

نهادهای فرهنگی و مسئولان حوزه فضای مجازی باید درباره برنامه هایی که رخدادهای حساس تاریخی را بدون توجه به اسناد و زمینه های واقعی آنها بازنمایی می کنند، موضعی دقیق و مسئولانه داشته باشند. مقابله با روایت سازی نادرست، بخشی از مقابله با نفوذ فرهنگی و حفاظت از حافظه تاریخی جامعه است.

شاه گل؛ روایت تجاری از گذشته ایران

«شاه گل» در ظاهر مسابقه ای پرتحرک و سرگرم کننده است، اما در لایه زیرین خود تاریخ را به وسیله ای برای جذب مخاطب و گردش مالی تبدیل می کند. پیوند دادن مسائل حساس تاریخی با یک بازی مبتنی بر جایزه، ممکن است مخاطب را به پذیرش روایت های نادرست در قالب شوخی و تفریح عادت دهد.

دیده بانان رسانه ای و نهادهای نظارتی باید نسبت به محتوای تولیدات پرهزینه پلتفرم ها حساس باشند و نسبت میان سرمایه گذاری های کلان و اهداف روایت سازانه آنها را بررسی کنند. تا زمانی که حافظه تاریخی جامعه بر پایه سند، آگاهی و حقیقت حفظ شود، نمایش هایی که گذشته ایران را ساده سازی یا تحریف می کنند، نمی توانند واقعیت را برای همیشه پنهان کنند.