قاتل مست نتوانست از قصاص فرار کند

به گزارش رکنا، دو سال قبل گزارش یک درگیری مرگبار به پلیس اعلام شد. بررسی ها نشان می داد دو نفر از میهمانان پس از شرب خمر با هم درگیر شده اند و یکی از آنها به نام مسعود با ضربات متعدد چاقو، کریم را به قتل رسانده است.

با دستگیری مسعود، وی تحت بازجویی قرار گرفت و مدعی شد در زمان وقوع جرم در حالت طبیعی نبوده است. با تکمیل تحقیقات، پرونده برای رسیدگی به شعبه ۱۳ دادگاه کیفری یک استان تهران فرستاده شد.

اولین جلسه دادگاه / صدور حکم دیه

در این جلسه، اولیای دم درخواست قصاص کردند. سپس متهم به جایگاه رفت و با تکرار اظهاراتش گفت: آن شب پس از خوردن مشروبات الکلی از حالت طبیعی خارج شدیم و همان موقع کریم به من فحاشی کرد و من هم که در حال خودم نبودم با چاقو چند ضربه به او زدم. اما جزئیات ماجرا را به خاطر نمی آورم.

در ادامه وکیل متهم نیز تأکید کرد که موکلش در زمان وقوع قتل به دلیل نوشیدن الکل نمی دانسته که چه کاری انجام می دهد. گزارش پزشکی قانونی هم نشان می داد که وی در زمان وقوع قتل الکل مصرف کرده بود.

به این ترتیب قضات با توجه به مستندات و اظهارات متهم، او را به قتل شبه عمد و پرداخت دیه کامل و همچنین دیه برای ضرب و جرح غیرمنتهی به فوت محکوم کردند. همچنین یک سال حبس برای ضرب و جرح و ۸۰ ضربه شلاق برای شرب خمر در نظر گرفتند.

با صدور رأی و اعتراض اولیای دم، پرونده به دیوان عالی کشور رفت و قضات دیوان پس از بررسی پرونده، حکم را نقض کردند و پرونده به شعبه هم عرض (شعبه ۳) رفت تا متهم دوباره محاکمه شود.

دومین جلسه دادگاه / صدور حکم قصاص

در این جلسه نیز اولیای دم درخواست قصاص کردند. بعد از آن متهم بار دیگر اظهاراتش را تکرار و بر بی اراده بودن خود هنگام ارتکاب جرم تأکید کرد.

گزارش پزشکی قانونی نشان داد متهم با وجود مصرف مشروبات الکلی در زمان وقوع جرم، مسئول اعمال کیفری خودش بوده است.

در پایان جلسه، قضات بر اساس گزارش پزشکی قانونی و از آنجایی که هم متهم و هم مقتول هر دو شرب خمر داشته اند و نمی توان با قطعیت مسلوب الاراده بودن آنها را محرز دانست، متهم را به قصاص، پرداخت دیه برای صدمات غیرمنتهی به فوت، یک سال حبس و ۸۰ ضربه شلاق برای مشروبات الکلی محکوم کردند.

سوالات متداول درباره این پرونده قضایی:

(حقوقی) ۱: چرا دیوان عالی کشور حکم اولیه (دیه) را نقض کرد و پرونده را به شعبه هم عرض فرستاد؟ دیوان عالی کشور تشخیص داد که دادگاه بدوی (شعبه ۱۳) در تشخیص نوع قتل (عمد یا شبه عمد) اشتباه کرده است. قضات دیوان با توجه به اینکه متهم با چاقو ضربات متعددی به مقتول زده و از سلاح سرد استفاده کرده است، این اقدام را قتل عمد تلقی کردند، نه قتل شبه عمد. همچنین دیوان به این نکته توجه کرد که مصرف الکل به تنهایی نمی تواند فرد را از مسئولیت کیفری معاف کند. به همین دلیل حکم صادره را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به شعبه هم عرض (شعبه ۳) ارسال کرد تا متهم بر اساس اتهام قتل عمد محاکمه شود.

(حقوقی) ۲: مصرف مشروبات الکلی چه تأثیری در مسئولیت کیفری افراد دارد؟  بر اساس ماده ۱۵۱ قانون مجازات اسلامی، «هرگاه کسی در حال مستی مرتکب جرمی شود، مسئولیت کیفری دارد». مصرف الکل به هیچ وجه نمی تواند فرد را از مجازات معاف کند، مگر اینکه ثابت شود فرد به طور اجباری و بدون آگاهی مشروب خورده است. در این پرونده، متهم و مقتول هر دو به صورت اختیاری مشروب مصرف کرده بودند. بنابراین نمی توانند به حالت مستی استناد کنند و ادعا کنند که «نمی دانستند چه می کنند». پزشکی قانونی نیز تأیید کرده که متهم مسئول اعمال خود بوده است.

(کارشناسی) ۳: تفاوت قتل عمد و قتل شبه عمد در این پرونده چیست و چرا در حکم اولیه قتل شبه عمد تشخیص داده شد؟ قتل عمد به حالتی گفته می شود که قاتل قصد جان مقتول را داشته باشد. قتل شبه عمد به حالتی گفته می شود که قاتل قصد قتل نداشته اما رفتاری انجام داده که نوعاً منجر به مرگ می شود (مانند استفاده از چاقو و ضربات متعدد). در حکم اولیه، دادگاه با استناد به اظهارات متهم مبنی بر اینکه «در حال خود نبودم و جزئیات را به خاطر ندارم» و همچنین مصرف الکل، قتل را شبه عمد تشخیص داد. اما دیوان عالی با این استدلال که استفاده از چاقو و ضربات متعدد خود نشان دهنده قصد قتل است، قتل را عمدی تشخیص داد. فرق مجازات این دو نیز بسیار مهم است: قتل عمد مجازاتش قصاص است اما قتل شبه عمد فقط دیه دارد.

(کارشناسی) ۴: چرا پزشکی قانونی با وجود تأیید مصرف الکل توسط متهم، اعلام کرد که او مسئول اعمال کیفری خود بوده است؟ از نظر کارشناسی پزشکی قانونی، مصرف الکل می تواند باعث اختلال در قوه تمیز و کنترل رفتار شود اما به ندرت به حدی می رسد که فرد را کاملاً فاقد اراده و آگاهی کند. پزشکی قانونی با بررسی میزان الکل خون متهم، رفتار او قبل و بعد از جرم و همچنین اظهارات شاهدان می تواند تشخیص دهد که آیا متهم در زمان قتل مسلوب الاراده (فقدان کامل اراده) بوده است یا خیر. در این پرونده، متهم توانسته است چاقو را بردارد، ضربات متعدد وارد کند و پس از قتل از محل فرار کند. این رفتارها نشان دهنده وجود اراده و آگاهی نسبی است. به همین دلیل پزشکی قانونی مسئولیت کیفری متهم را تأیید کرده است.

(حقوقی) ۵: آیا محکومیت متهم به قصاص قطعی است و آیا راه دیگری برای نجات او وجود دارد؟ رأی صادره از شعبه ۳ دادگاه کیفری یک هنوز قطعی نیست. متهم و وکیلش می توانند ظرف ۲۰ روز به این رأی اعتراض کرده و پرونده را به دیوان عالی کشور ببرند. دیوان عالی یا رأی را تأیید می کند یا نقض می کند. علاوه بر این، تنها راه نجات متهم از قصاص، جلب رضایت اولیای دم (خانواده مقتول) است. اگر اولیای دم با دریافت دیه یا بدون دریافت آن از قصاص گذشت کنند، متهم می تواند از مجازات مرگ نجات یابد. در غیر این صورت، پس از تأیید نهایی رأی توسط دیوان عالی، حکم قصاص اجرا خواهد شد.